Con riêng của vợ có được nhận di sản thừa kế của cha dượng khi mất không?

I. Con riêng không đương nhiên thuộc hàng thừa kế theo pháp luật

          Theo khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015, hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ và con nuôi của người chết.

          Như vậy, con riêng của vợ không đương nhiên được xác định là con đẻ hoặc con nuôi của cha dượng và không mặc nhiên thuộc hàng thừa kế thứ nhất chỉ vì mẹ mình kết hôn với người để lại di sản.

          Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa con riêng hoàn toàn không có quyền hưởng di sản của cha dượng. Pháp luật quy định những căn cứ cụ thể để người con riêng được nhận di sản, tùy thuộc vào ý chí định đoạt tài sản của người chết, quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng thực tế hoặc quan hệ nuôi con nuôi hợp pháp.

II. Ba trường hợp pháp lý con riêng được nhận di sản của cha dượng

          1. Nhận di sản theo ý chí định đoạt – Thừa kế theo di chúc

          Pháp luật tôn trọng quyền định đoạt tài sản của cá nhân. Theo Điều 624 và Điều 626 Bộ luật Dân sự năm 2015, cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình, chỉ định người thừa kế và phân định phần di sản cho từng người.

          Vì vậy, cha dượng có quyền lập di chúc để lại một phần hoặc toàn bộ tài sản thuộc quyền sở hữu của mình cho con riêng của vợ, kể cả khi giữa hai người không có quan hệ huyết thống hoặc chưa xác lập quan hệ cha nuôi – con nuôi.

          Điều kiện áp dụng: Di chúc phải đáp ứng các điều kiện có hiệu lực theo Điều 630 Bộ luật Dân sự năm 2015. Trong đó, người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép; nội dung và hình thức di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.

          Khi di chúc hợp pháp và có hiệu lực, người con riêng được hưởng phần di sản theo nội dung di chúc, đồng thời phải xem xét các quy định có liên quan, bao gồm quyền của người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc theo Điều 644 Bộ luật Dân sự năm 2015.

          2. Nhận di sản dựa trên quan hệ nuôi dưỡng thực tế – Thừa kế theo pháp luật

          Theo Điều 654 Bộ luật Dân sự năm 2015, con riêng và bố dượng, mẹ kế nếu có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con thì được thừa kế di sản của nhau và còn được thừa kế theo quy định tại Điều 652 và Điều 653 của Bộ luật này.

          Như vậy, pháp luật không chỉ căn cứ vào quan hệ huyết thống hoặc giấy tờ hộ tịch mà còn ghi nhận quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng thực tế giữa con riêng và cha dượng làm căn cứ phát sinh quyền thừa kế.

          Điều kiện áp dụng: Người con riêng cần chứng minh được giữa mình và cha dượng có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con. Việc đánh giá phải căn cứ vào hoàn cảnh cụ thể và các chứng cứ có liên quan; không chỉ dựa vào việc hai người có cùng sinh sống trong một gia đình hay không.

          Các chứng cứ có thể bao gồm:

          - Tài liệu thể hiện quá trình chung sống, chăm sóc và nuôi dưỡng giữa cha dượng với con riêng.

          - Chứng từ về việc chi trả chi phí học tập, sinh hoạt, khám chữa bệnh hoặc các khoản hỗ trợ thiết yếu.

          - Hồ sơ cư trú, học tập, y tế và các tài liệu khác thể hiện vai trò chăm sóc của cha dượng.

          - Hình ảnh, thư từ, tin nhắn, lời khai của người làm chứng và những chứng cứ hợp pháp khác.

          3. Nhận di sản thông qua quan hệ con nuôi hợp pháp

          Một trường hợp khác làm phát sinh quyền thừa kế là cha dượng đã thực hiện thủ tục nhận con riêng của vợ làm con nuôi theo quy định pháp luật.

          Theo Điều 653 Bộ luật Dân sự năm 2015, con nuôi và cha nuôi, mẹ nuôi được thừa kế di sản của nhau và còn được thừa kế theo quy định tại Điều 652 của Bộ luật này.

          Bên cạnh đó, Luật Nuôi con nuôi năm 2010 quy định về điều kiện, trình tự, thủ tục đăng ký việc nuôi con nuôi. Khi quan hệ nuôi con nuôi được xác lập hợp pháp, quyền và nghĩa vụ giữa cha nuôi, mẹ nuôi và con nuôi được thực hiện theo quy định pháp luật.

          Điều kiện áp dụng: Việc nhận con nuôi phải đáp ứng các điều kiện và được đăng ký theo quy định của pháp luật về nuôi con nuôi. Chỉ việc gọi cha dượng là cha, sống chung trong gia đình hoặc được cha dượng chăm sóc trên thực tế không tự động làm phát sinh quan hệ cha nuôi – con nuôi hợp pháp.

          Ví dụ: Ông A kết hôn với bà B, bà B có con riêng là C. Sau đó, ông A thực hiện thủ tục nhận C làm con nuôi và việc nuôi con nuôi được xác lập hợp pháp. Khi ông A qua đời, C có quyền hưởng di sản của ông A theo quy định về thừa kế áp dụng đối với con nuôi và cha nuôi.

          Nếu ông A không để lại di chúc, C có thể được hưởng di sản theo pháp luật với tư cách con nuôi thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015. Nếu ông A có để lại di chúc, quyền hưởng di sản của C được xác định theo nội dung di chúc và các quy định có liên quan.

          Trong từng trường hợp, việc xác định quyền hưởng di sản phải dựa trên căn cứ pháp lý cụ thể, chứng cứ có liên quan và tình trạng pháp lý của tài sản.

          Nếu quý khách hàng đang gặp vướng mắc liên quan đến quyền thừa kế của con riêng đối với di sản của cha dượng, hoặc cần xác định điều kiện hưởng di sản theo di chúc, theo pháp luật và quan hệ nuôi con nuôi, hãy liên hệ Luật sư – Thạc sĩ Lê Thị Ngọc Lợi (Hotline: 0902 081 061) để được tư vấn, rà soát hồ sơ và đánh giá căn cứ pháp lý cụ thể, từ đó có phương án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp phù hợp với quy định pháp luật.