Chuyển nhầm tiền, người nhận không trả thì sao?

Đây không chỉ là câu chuyện “tiền của ai người đó giữ”, mà có thể phát sinh nghĩa vụ hoàn trả theo pháp luật dân sự, thậm chí trong một số trường hợp còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự.

1. Tiền chuyển nhầm có trở thành tiền của người nhận không?

Việc tiền được chuyển vào tài khoản của một người không đồng nghĩa với việc người đó đương nhiên trở thành chủ sở hữu số tiền.

Theo Điều 579 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: “Người chiếm hữu, người sử dụng tài sản của người khác mà không có căn cứ pháp luật thì phải hoàn trả cho chủ sở hữu…”. “Người được lợi về tài sản mà không có căn cứ pháp luật làm cho người khác bị thiệt hại cũng phải hoàn trả khoản lợi đó cho người bị thiệt hại…”.

Vì vậy, nếu A chuyển nhầm 100 triệu đồng vào tài khoản của B và không có bất kỳ giao dịch hay căn cứ nào chứng minh B có quyền nhận số tiền đó thì về nguyên tắc, B có nghĩa vụ hoàn trả.

2. Người nhận biết tiền chuyển nhầm nhưng cố tình không trả thì sao?

Nếu người nhận biết rõ số tiền không thuộc về mình, đã được người chuyển hoặc ngân hàng thông báo, yêu cầu hoàn trả nhưng vẫn cố tình giữ lại hoặc sử dụng số tiền đó thì có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý.

* Chịu trách nhiệm dân sự:

- Hoàn trả số tiền đã nhận: Theo Điều 580 Bộ luật Dân sự 2015, người chiếm hữu, sử dụng tài sản hoặc được lợi về tài sản mà không có căn cứ pháp luật phải hoàn trả toàn bộ tài sản đã nhận.

- Hoàn trả hoa lợi, lợi tức: Theo Điều 581 Bộ luật Dân sự 2015, nếu người nhận không ngay tình thì phải hoàn trả hoa lợi, lợi tức thu được từ thời điểm chiếm hữu, sử dụng tài sản hoặc được lợi về tài sản không có căn cứ pháp luật.

Xử phạt hành chính:

Nếu hành vi chiếm giữ trái phép tài sản chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, người vi phạm có thể bị xử phạt vi phạm hành chính từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng theo điểm đ khoản 2 Điều 18 Nghị định 282/2025/NĐ-CP và buộc trả lại tài sản cho chủ sở hữu.

Chịu trách nhiệm hình sự (đối với số tiền từ 10 triệu đồng trở lên):

Theo Điều 176 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), hành vi cố tình không trả lại tài sản bị giao nhầm sau khi đã được yêu cầu hoàn trả sẽ bị truy cứu về Tội chiếm giữ trái phép tài sản với các khung hình phạt cụ thể:

 + Tài sản từ 10.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.

+ Tài sản từ 200 triệu đồng trở lên: Bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.

3. Chuyển nhầm tiền thì người chuyển cần làm gì?

Nếu phát hiện chuyển nhầm, không nên chỉ nhắn tin hoặc gọi điện yêu cầu miệng.

Người chuyển nên thực hiện các bước sau:

- Bước 1: liên hệ ngay với ngân hàng của mình để thông báo giao dịch chuyển nhầm và yêu cầu hỗ trợ tra soát.

- Bước 2: lưu giữ đầy đủ chứng cứ:

+ Sao kê giao dịch;

+ Ủy nhiệm chi hoặc thông tin giao dịch;

+ Số tài khoản đã chuyển;

+ Thời gian, số tiền chuyển;

+ Nội dung chuyển khoản;

+ Tin nhắn, cuộc gọi, email trao đổi với người nhận;

+ Văn bản yêu cầu hoàn trả tiền.

- Bước 3: nếu xác định được người nhận nhưng họ không tự nguyện trả, có thể gửi văn bản yêu cầu hoàn trả tài sản để xác lập rõ việc người nhận đã được thông báo về nguồn gốc số tiền.

- Bước 4: nếu người nhận vẫn cố tình không trả, tùy tính chất vụ việc, người chuyển có thể cân nhắc khởi kiện yêu cầu hoàn trả tài sản hoặc đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét nếu có dấu hiệu của tội chiếm giữ trái phép tài sản.

4. Tình huống:

Anh A định chuyển 20 triệu đồng cho người quen nhưng nhập nhầm số tài khoản và chuyển vào tài khoản của chị B. Sau đó anh A phát hiện sai sót và liên hệ ngân hàng. Ngân hàng thông báo cho chị B biết khoản tiền được chuyển nhầm và đề nghị hoàn trả.

Chị B biết rõ đây không phải tiền của mình nhưng vẫn nói: “Tiền đã vào tài khoản của tôi thì tôi không trả.”

Trong trường hợp này, chị B không thể chỉ dựa vào việc “tiền đã vào tài khoản của tôi” để cho rằng mình có quyền sở hữu số tiền.

Nếu không có căn cứ pháp luật để được nhận số tiền, nghĩa vụ hoàn trả có thể phát sinh theo Điều 579 Bộ luật Dân sự 2015. Nếu đồng thời đáp ứng các điều kiện tại Điều 176 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) hành vi cố tình không trả lại tài sản sau khi được yêu cầu còn có thể bị xem xét về trách nhiệm hình sự.

Chuyển nhầm tiền không có nghĩa là “mất tiền”. Người chuyển nhầm có quyền yêu cầu người nhận hoàn trả nếu xác định được khoản tiền đó được chuyển không có căn cứ pháp luật. Ngược lại, người nhận cũng không nên nghĩ rằng: “Tiền đã vào tài khoản của tôi thì trở thành tiền của tôi.” Nếu biết rõ đó là tiền chuyển nhầm mà vẫn cố tình không trả sau khi được yêu cầu, người nhận có thể phải chịu trách nhiệm dân sự, và trong trường hợp đủ dấu hiệu luật định còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về tội chiếm giữ trái phép tài sản.

 Bạn đang gặp tình huống tương tự? 

Hãy liên hệ Luật sư Lê Thị Ngọc Lợi (Hotline: 0902 081 061) để được xem xét trực tiếp trên cơ sở hồ sơ thực tế.